Pakiet antykorupcyjny po francusku

Gru 1st Pakiet antykorupcyjny po francusku
Dodano piątek 1st 10:13:00

Ustawa o jawności życia publicznego (UJŻP) zbliża się wielkimi krokami. Zastępca ministra koordynatora służb specjalnych, Maciej Wąsik zapowiedział niedawno, że może ona zacząć obowiązywać już w styczniu, najdalej w lutym następnego roku.

Wejście ustawy do systemu prawnego będzie wymuszało na firmach sektora prywatnego m.in. wprowadzenie procedur antykorupcyjnych. Twórcy ustawy wyszli z założenia, że korupcja nie może się przedsiębiorcy opłacać, dlatego za niestosowanie, pozorowanie i nieskuteczność takich procedur przewidziano sankcje karną w wysokości do 10 mln zł oraz wykluczenie z zamówień publicznych na okres 5 lat.

Nowa ustawa wpisuje się w ogólnoświatowy trend legislacyjny. Nałożenie na przedsiębiorców obowiązku posiadania mechanizmów antykorupcyjnych jest już uregulowane w USA (Foreign Corrupt Practices Act z 1977 r.), a także stosunkowo od niedawna m.in. w Wielkiej Brytanii (2010 UK Bribery Act), we Włoszech (Ustawa antykorupcyjna nr 190 z 2012), w Niemczech (Gesetz zur Bekämpfung der Korruption z 2015), w Szwajcarii (nowelizacje: kodeksu karnego i ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z lipca 2016) czy we Francji (ustawa antykorupcyjna Sapin II, uchwalona w 2016).

Francja dość długo zwlekała z systemowym ujęciem zwalczania korupcji. Brak uregulowań prawnych w tym zakresie sprzyjał ciągłemu powiększaniu się skali zjawiska, co było powodem krytyki wielu organizacji, w tym OECD. W końcu w grudniu 2016 roku, po zatwierdzeniu jej zapisów przez francuski sąd konstytucyjny, weszła w życie, a wymogi w niej zawarte zaczęły obowiązywać od 1 czerwca 2017 (a część z nich od 1 stycznia 2018).

Francuska ustawa bazuje na doświadczeniach innych państw w tym zakresie i według opinii ekspertów jest przykładem jednego z lepszych aktów prawnych dotyczących zwalczania i zapobiegania korupcji. W związku z tym, że procedowana obecnie w Polsce UJŻP zapożycza rozwiązania również z Sapin II (ale nie tylko) przyjrzyjmy się wybranym mechanizmom zawartym we francuskim akcie prawnym.

Ustawie Sapin II przyświecają 3 podstawowe cele:

  • Promowanie przejrzystości w sferze politycznej i gospodarczej. Przejawia się to w określeniu statusu sygnalistów i zdefiniowaniu zasad ich ochrony, a także upublicznieniu listy grup interesu stojących za osobami piastującymi urzędy państwowe.
  • Walka z korupcją. Sapin II jest urzeczywistnieniem wysiłków Francji na rzecz zwalczania zjawisk korupcyjnych na poziomie globalnym poprzez stworzenie, mającej szerokie uprawnienia,
  • agencji do walki z korupcją (Agence Française Anti-Corruption - AFA) oraz wzmocnienie konsekwencji za nieprzestrzeganie przez firmy zasad compliance.
  • Unowocześnianie gospodarki. Ustawa nakłada na menedżerów obowiązek przejścia szkolenia uświadamiającego ryzyko korupcji.

Francuskie regulacje mają głównie charakter prewencyjny. Głównym uprawnieniem AFA jest przeprowadzanie audytu w przedsiębiorstwach i na podstawie wyników, opracowanie rekomendacji dotyczących skuteczności programów antykorupcyjnych w nich przyjętych. W przypadku niezastosowania się przedsiębiorstwa do zaleceń AFA, mogą zostać nałożone kary i to zarówno na całe przedsiębiorstwa jak i osoby fizyczne (członkowie zarządu, prezesi i dyrektorzy firm, w tym także państwowych). Najwyższy wymiar kary dla podmiotów posiadających osobowość prawną to 1 mln EUR za niedopełnienie obowiązku wdrożenia środków wykrywania i zapobiegania korupcji. W takim przypadku członkowie wyższej kadry menedżerskiej muszą się liczyć z karami indywidualnymi w wysokości do 200 tys. EUR.

Program antykorupcyjny przedsiębiorstwa musi obejmować trzy obszary. Są to:

  1. Ocena ryzyka korupcji – poprzez zastosowanie map ryzyka i odpowiedniej weryfikacji kontrahentów,
  2. Kształtowanie świadomości pracowników i kontrahentów najbardziej narażonych na ryzyko korupcji (poprzez wdrożenie systemu szkoleń i kodeksów postępowania),
  3. Ustanowienie mechanizmów kontroli i sankcji, w tym przejrzystych zasad dotyczących sygnalistów, systemu dyscyplinarnego, kontroli rachunkowości, kontroli wewnętrznych i systemów monitorowania.

W ustawie w sposób konkretny wskazano 8 środków, które muszą zostać zawarte w programie antykorupcyjnym:

  1. Opracowanie i wdrożenie kodeksu postępowania,
  2. Opracowanie i wdrożenie wewnętrznych mechanizmów zgłaszania nieprawidłowości przez sygnalistów,
  3. Opracowanie mapy ryzyka korupcji dla przedsiębiorstwa,
  4. Weryfikacja kontrahentów (klientów, pośredników, dostawców itp.) - na podstawie opracowanej mapy ryzyka,
  5. Zastosowanie zasad kontroli księgowości zapewniających wykrywanie naruszeń, takich jak przekupstwo, prezenty lub inne wątpliwe wydatki,
  6. Opracowanie programu szkoleń dotyczącego compliance, skierowanego do prezesów, menedżerów i pracowników najbardziej narażonych na ryzyko korupcji,
  7. Ustanowienie sankcji dyscyplinarnych, które będą stosowane w przypadkach, gdy kodeks postępowania przedsiębiorstwa zostanie naruszony,
  8. Opracowanie mechanizmów kontroli wewnętrznej, aby ocenić i monitorować skuteczność programu compliance.

Za wcześnie, żeby oceniać efekty wprowadzenia francuskiego prawa.  Niemniej jednak fakt, że akt bazuje na bogatych doświadczeniach innych państw w walce z korupcją, a także na dotychczasowej praktyce rynkowej, z dużą dozą prawdopodobieństwa pozwala sądzić, że rozwiązania w nim zawarte będą skuteczne.

Patrząc na zakres i wymagania projektowanej ustawy o jawności życia publicznego (zawarte w rozdziale 10), widać że są one zbliżone do francuskiej regulacji Sapin II. Oznacza to, że jednym z celów jest wprowadzenie w Polsce europejskiego standardu walki z korupcją i czerpania doświadczeń z innych krajów UE.

Secution Sp. z o.o

  • ul. Grzybowska 87
  • 00-844 Warszawa
  • NIP 5272776846

 

Newsletter

Materiały eksperckie będą wysyłane w cyklach miesięcznych. Zapraszamy.