Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych – co oznacza i jak się dostosować.

Sty 21st Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych – co oznacza i jak się dostosować.
Dodano poniedziałek 21st 12:07:53

Na początku stycznia Rada Ministrów przyjęła projekt Ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (dalej UOPZ). Projekt przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości trafił do Sejmu, gdzie najprawdopodobniej w najbliższym czasie zostanie uchwalony i wejdzie w życie. Według autorów, UOPZ jest wzorowany na podobnych rozwiązaniach, które z powodzeniem funkcjonują m.in. we Francji, Holandii, Danii i Włoszech. Nowe prawo ma być batem na nieuczciwe przedsiębiorstwa, które do tej pory mogły bardzo skutecznie lawirować pomiędzy istniejącymi rozwiązaniami prawnymi.

Ustawa przyjęta w obecnej formie będzie krokiem milowym w walce z przestępczością białych kołnierzyków. Jednakże nie tylko nieuczciwe przedsiębiorstwa mają prawo do niepokoju. W ustawie zawarto wiele nowych rozwiązań, w tym wymogów, które będą obowiązywały wszystkie organizacje. Biorąc pod uwagę, że projekt przewiduje również bardzo dotkliwe kary, osoby zarządzające biznesem nie mogą sobie pozwolić na to, żeby go zlekceważyć.

Wobec kogo stosuje się przepisy ustawy?

Katalog jest szeroki. Po pierwsze oczywiście wobec podmiotów zbiorowych mających siedzibę lub działających na terytorium RP. Ale też, gdy czyn zabroniony popełniony został przez podmiot zagraniczny na terytorium RP, lub za granicą, ale tutaj wystąpił jego skutek. Ponadto postępowanie może być wszczęte, gdy czyn podmiotu zagranicznego godził w interesy RP, obywatela polskiego lub polskiej organizacji. Generalnie nowa ustawa dotyczy wszystkich przedsiębiorstw prowadzących działalność w Polsce.

W jakich sytuacjach podmiot ponosi odpowiedzialność?

Nowa ustawa odchodzi od wymogu, który warunkował skazanie podmiotu zbiorowego od uprzedniego wyroku skazującego wobec osoby fizycznej działającej na jego rzecz. Decyzję dotyczącą zainicjowania postępowania, przedstawienia zarzutów oraz sposobu zakończenia podejmuje prokurator. Wszczyna on postępowanie, gdy uzna, że w związku z prowadzoną przez podmiot działalnością, został popełniony czyn zabroniony (przez: organ podmiotu, pracownika, osobę uprawnioną do reprezentowania podmiotu oraz partnera biznesowego), a także przemawia za tym interes publiczny. Na podstawie zebranego materiału dowodowego o winie i ewentualnym ukaraniu decyduje sąd. Warunkiem nałożenia kary jest stwierdzenie, że organizacja nie dołożyła należytych starań w celu zapobieżenia złamania prawa przez swojego przedstawiciela.

Szczególne uprawnienia prokuratora.

Prokurator czuwa nad prawidłowym przebiegiem postępowania. W tym celu dysponuje całym wachlarzem środków zapobiegawczych. Są to:

  • zakaz promocji i reklamy;
  • zakaz zawierania umów określonego rodzaju;
  • zakaz prowadzenia określonej działalności;
  • zakaz obciążania na czas postępowania bez zgody sądu swojego majątku lub zbywania bez takiej zgody określonych przez sąd składników majątkowych;
  • zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne na czas trwania tego postępowania;
  • wstrzymanie wypłat dotacji lub subwencji;
  • zakaz łączenia się, podziału lub przekształcenia się podmiotu zbiorowego.

Co istotne, ich zastosowanie nie jest ograniczone czasowo tzn. że mogą funkcjonować przez cały okres prowadzenia postępowania, co w praktyce może oznaczać nawet wiele lat.

Powierzenie prokuratorowi tak znaczącego wpływu na funkcjonowanie organizacji objętej postepowaniem może budzić wątpliwości. Nietrudno wyobrazić sobie sytuację nadużywania uprawnień i doprowadzania firmy na skraj upadłości w majestacie prawa, jak to już miało miejsce np. w przypadku postępowań skarbowych.

Dotkliwe kary.

Autorzy projektu nie ukrywają, że kary mają pełnić funkcję odstraszającą i prewencyjną, stąd ich tak znaczna wysokość. Jeżeli sąd stwierdzi, że podmiot zbiorowy dopuścił się czynu zabronionego to w orzeczeniu określa też sankcję karną. Może to być:

  • kara pieniężna (w wymiarze od 30 tys. do 30 mln, a w niektórych przypadkach nawet 60 mln zł);

lub

  • rozwiązanie podmiotu zbiorowego (w przypadku stwierdzenia, że w znacznej części służył do popełniania przestępstw).

Dodatkowo ustawodawca przewidział środki o mniejszej dolegliwości, jednakże wciąż stanowiące istotny czynnik zniechęcający do łamania prawa. Mamy wśród nich m.in.:

  • przepadek mienia lub korzyści majątkowych albo ich równowartości;
  • zakaz promocji lub reklamy prowadzonej działalności, wytwarzanych lub sprzedawanych wyrobów, świadczonych usług lub udzielanych świadczeń;
  • zakaz prowadzenia działalności gospodarczej określonego rodzaju;
  • zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego ze środków publicznych;
  • zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest członkiem.

Compliance i sygnaliści.

Wszystko wskazuje na to, że pierwszy raz będziemy mieli do czynienia z aktem prawnym, który na stałe wpisze funkcję compliance w działalność przedsiębiorstw wszystkich branż. W projekcie wprost jest mowa o organie podmiotu zbiorowego „nadzorującym przestrzeganie zasad i przepisów regulujących działalność podmiotu, lub osobach sprawujących nadzór wewnętrzny”. Brak w firmie takiego organu będzie świadczył o niedołożeniu należytej staranności przy zapobieganiu powstawania zjawisk kryminogennych, co jest jedną z przesłanek do nałożenia kary.

Ponadto to właśnie do tych jednostek organizacyjnych pracownicy powinni zgłaszać informacje o dostrzeżonych nieprawidłowościach. Do organu zajmującego się zgodnością należy wtedy zbadanie zgłoszenia pod kątem łamania prawa i zapewnienie ochrony osobie zgłaszającej. Jeżeli tożsamość sygnalisty została ujawniona i dojdzie wobec niej do działań represyjnych ze strony organizacji, to ustawa daje możliwość sądowi orzeczenia odszkodowania lub przywrócenia do pracy, w przypadku wcześniejszego zwolnienia.

Jak się przygotować?

Po wejściu w życie proponowanych regulacji to na władzach podmiotów zbiorowych będzie spoczywała odpowiedzialność za wykazanie, że dołożyły należytej staranności, aby nie doszło do łamania prawa w organizacji. Narzędziami w ich rękach będą adekwatne procedury, regularnie przeprowadzane kontrole i audyty, a także uświadamiające szkolenia dla personelu (np. aby umiał rozpoznawać i odpowiednio wcześniej zgłaszać podejrzane sytuacje). Wtedy, nawet w momencie gdy pracownik lub partner biznesowy dopuści się przestępstwa i firma zostanie objęta postępowaniem prokuratorskim na mocy ustawy, to będzie dysponowała silnymi argumentami, aby wyjść obronną ręką i uniknąć bardzo srogich sankcji karnych.

Podmiot zbiorowy w celu skutecznego dostosowania się do wymogów nowej ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych powinny wdrożyć tzw. system compliance. Jego elementami będą: analiza ryzyka nadużyć, proces weryfikacji kontrahentów, system do zarządzania nieprawidłowościami (whistleblowing), wprowadzenie funkcji compliance, szkolenie pracowników oraz modelu monitoringu i kontroli.

Secution Sp. z o.o

  • ul. Grzybowska 87
  • 00-844 Warszawa
  • NIP 5272776846

 

Newsletter

Materiały eksperckie będą wysyłane w cyklach miesięcznych. Zapraszamy.